Kaza tespit tutanağına itiraz özellikle trafik kazaları bakımından sıklıkla gündeme gelmektedir. Bununla birlikte kaza tespit tutanağına itiraz konusu incelenmeden önce kaza tespit tutanağının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Trafik kazalarının meydana gelmesi akabinde gerek kazaya karışan sürücülerin kendi aralarında düzenledikleri gerekse kolluk kuvvetleri (polis veya jandarma) tarafından düzenlenen kaza tespit tutanağı, kazanın oluş şekli, tarafların ihlal ettiği kurallar ve kusur dağılımının belirlenmesinde temel araçlardan biridir. Bu tutanaklarda yapılan tespitler, ceza soruşturmalarının, tazminat ve rücu taleplerinin yönünü tayin etmektedir. Kaza tespit tutanağına itiraz neticesinde ise gerçeğe aykırı, eksik veya hatalı düzenlenen tutanağın yargı mercileri tarafından denetlenmesi sağlanır.
KAZA TESPİT TUTANAĞI KESİN DELİL MİDİR?
Kaza tespit tutanağına itiraz konusu incelenmeden önce bu tutanağın kesin delil niteliğine sahip olup olmadığı da açıklığa kavuşturulmalıdır. Kaza tespit tutanağı, kazaya karışan taraflar arasındaki hukuki ve cezai uyuşmazlığın çözümünde esas alınan belgelerden biridir. Bununla birlikte kaza tespit tutanağı kesin deliller arasında değildir ve tutanağın aksi her türlü delille ispatlanabilir.
KAZA TESPİT TUTANAĞINA İTİRAZ NEREYE YAPILIR?
Kaza tespit tutanağına itiraz sulh ceza hakimliğine yapılabilir. Buna ilişkin Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 2012/155 Esas ve 2012/226 Karar sayılı kararında kaza tespit tutanağına itirazen açılan davaya bakma görevinin adli yargı yerine (sulh ceza hakimliğine) ait olduğu ortaya konulmuştur. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 40. Hukuk Dairesi’nin 30.10.2020 T. 2019/1374 E. ve 2020/4144 K. sayılı kararında ise kaza tespit tutanağına itirazın sulh ceza hakimliği nezdinde yapılabileceği açıkça ortaya konulmuştur. Söz konusu kararda, “15/01/2014 tarihinde hatalı olarak düzenlenen trafik kazası tespit tutanağına karşı müvekkili tarafından Gebze 1. Sulh Ceza Mahkemesinin 2014/37 Değişik İş sayılı dosyasında itirazda bulunulduğu, bu dosyaya sunulan 24/03/2014 tarihli bilirkişi raporunda, davacı …’ın asli kusurlu olduğunun tespit edildiği ve tutanağın iptaline karar verildiği” ifade edilmiştir.
KAZA TESPİT TUTANAĞINA İTİRAZ AMACIYLA DAVA AÇILABİLİR Mİ?
Uygulamada sıklıkla kaza tespit tutanağının iptali veya tutanaktaki kusur oranlarının değiştirilmesi istemiyle davalar açıldığı görülmektedir. Ancak ilgili Yargıtay kararlarında, bu tutanakların doğrudan iptal veya tespit davasına konu edilemeyecekleri ve bu tür taleplerde hukuki yararın olmadığı ortaya konulmaktadır. Söz konusu kararlarda genel itibariyle, doğrudan kaza tespit tutanağına itiraz veya iptal yolunun düzenlenmediği, maddi vakıaların tek başına tespit davasının konusu olamayacağı, kaza tespit tutanaklarının mahkemelerde çözümlenecek uyuşmazlıkların görülmesi sırasında o mahkemeler tarafından değerlendirileceği ve tazminat davası açılması veya ceza soruşturması başlatılması durumunda bu süreçte kaza tespit tutanağına itiraz edilebileceği gözetildiğinde HMK md. 114/1-h ve 115/1’e göre dava açmakta hukuki yararın bulunmadığı ifade edilmektedir.
KAZA TESPİT TUTANAĞINA İTİRAZ İÇİN İDARİ YARGIDA DAVA AÇILABİLİR Mİ?
Kolluk kuvvetleri tarafından düzenlenen kaza tespit tutanaklarının idari işlem mahiyetinde olup olmadığı ve kaza tespit tutanağına itiraz için idari yargıda dava açılıp açılamayacağı hususunda birçok soru işareti bulunmaktadır. Bununla birlikte, kazaya karışan taraflar arasında çıkabilecek hukuki uyuşmazlıkların çözümüne esas olacak kaza tespit tutanakları idari işlem niteliğini haiz olmadıkları için idari yargı yerinde görülemezler. Bunların adli yargı yerinde çözümlenecek uyuşmazlıkların görümü sırasında o mahkemeler tarafından değerlendirilmeleri gerekmektedir.
SİGORTA BİLGİ VE GÖZETİM MERKEZİ (SBM) KUSUR DEĞERLENDİRMESİNİN YARGISAL DENETİMİ
Taraflarca düzenlenen anlaşmalı kaza tespit tutanakları neticesinde Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) bünyesinde yapılan kusur değerlendirmeleri mahkemeler açısından bağlayıcı değildir. Bu bakımdan ilgili yargı mercileri tarafından söz konusu kusur değerlendirmeleri hususunda yeni tespitler yapılabilir ve bu hususta kusur bilirkişi raporları alınabilir.
KAZA TESPİT TUTANAĞINA İTİRAZ MAHKEME TARAFINDAN NASIL İNCELENİR?
Haksız fiile dayalı tazminat davalarında veya ceza yargılamalarında, olayın oluş şekli ve kusurun doğru bir şekilde tespiti önemlidir. Söz konusu yargılamalarda kaza tespit tutanağına itiraz edilmesi halinde mahkemelerin izlemesi gereken usul yerleşik içtihatlarla somutlaştırılmıştır. Bu bakımdan trafik kazası sonrasında tanzim edilen kaza tespit tutanağı deliller arasındaysa ve olayın kaza tespit tutanağında belirtilen şekilde olmadığı ileri sürülmüşse, diğer tüm deliller değerlendirilmeli, gerektiğinde kaza tespit tutanağında imzası bulunanlar dinlenmeli, kazanın oluş şeklinin kaza tespit tutanağında belirlenen şekilde gerçekleşip gerçekleşmediği değerlendirilmeli ve neticesinde kusur durumu belirlenmelidir. Dolayısıyla, kaza tespit tutanağına itirazlar da değerlendirilerek soruşturma dosyasındaki bilgi ve belgelerle tüm deliller esas alınmak suretiyle denetime elverişli gerekçeli bir rapor alınmalı ve bunun sonucuna göre karar verilmelidir.
KAZA TESPİT TUTANAĞI İLE BİLİRKİŞİ RAPORU ARASINDAKİ ÇELİŞKİ NASIL GİDERİLİR?
Yargılamada kaza tutanağı ile bilirkişi raporu arasında çelişki bulunduğu tespit edilmişse bu çelişki giderilmeden hüküm kurulmamalıdır. Bu bakımdan, bilirkişi raporundaki kural ihlalleri ile kaza tespit tutanağındaki kural ihlalleri arasında çelişki bulunuyorsa tarafların bu husustaki itirazları da dikkate alınarak söz konusu çelişki giderilmelidir. Belirtilen çelişkiye rağmen karar verilmiş olması ise hatalı olacaktır. Bu çelişkinin giderilmesi için mahkeme tarafından kaza tespit tutanağı, kazaya ilişkin görüntüler, daha önce düzenlenen raporlar, toplanan tüm deliller ile tarafların beyan ve itirazları değerlendirilmek suretiyle uzman bilirkişi heyetinden kazanın meydana geliş şekline ve kusur durumuna ilişkin gerekçeli, denetime ve hüküm vermeye elverişli rapor alınmalıdır.
KAZA TESPİT TUTANAĞININ AKSİ NASIL İSPATLANIR?
Kaza tespit tutanağında yer alan tespitlerin aksi birçok delille ispatlanabilir. Bunlara kamera kayıtları, araç hasar fotoğrafları, tutanak imzacılarının beyanları ve faturalar örnek verilebilir.
SİGORTA TAHKİM KOMİSYONUNDA KUSUR TESPİTİ YAPILABİLİR Mİ?
Sigorta Tahkim Komisyonu’nda görülen bir uyuşmazlıkta kusura ilişkin bir ihtilaf bulunuyorsa kusur bilirkişi raporu alınabilir. Bununla birlikte daha geniş bir tahkikat gerekmesi durumunda ise ilgili Sigorta Tahkim Komisyonu hakemi dosyadan el çekerek uyuşmazlığın genel mahkemelerde görülmesine karar verebilir. Örneğin kaza tespit tutanağı taraflar arasında anlaşmalı olarak düzenlenmişse ve hasar dosyasında bulunan kaza yeri fotoğrafları ile kazanın olduğu yerin resimleri arasında uyumsuzluk olduğu somut delillerle ortaya konulmuşsa bu durum kapsamlı bir tahkikatı gerektireceği için yargılamanın genel mahkemelerde yapılması gerekecek ve Sigorta Tahkim Komisyonu hakemi dosyadan el çekecektir.
KAZA TESPİT TUTANAĞI POLİS TARAFINDAN EKSİK DÜZENLENMİŞSE SİGORTALI HAK KAYBINA UĞRAR MI?
İspat vasıtalarından olan kaza tespit tutanağının kolluk kuvvetleri tarafından eksik düzenlenmesinden kaynaklanan belirsizlik sigortalıya yüklenemez. Nitekim sigortalı, Kasko Poliçesi Genel Şartları’nın A.5’inci maddesi ve TTK’nın 1446/2’nci maddesi uyarınca rizikonun gerçekleştiğine dair doğru ihbar yükümlülüğünü kasten yerine getirmez veya iyi niyet kurallarına açıkça aykırı şekilde sigorta teminatı dışında kalan bir hususu sanki teminat içindeymiş gibi ihbar ederse ispat yükü yer değişecektir. Bununla birlikte bu durum kaza tespit tutanağının kolluk kuvvetleri tarafından eksik düzenlenmesi neticesinde ortaya çıkmışsa belirtilen sonuç ortaya çıkmayacaktır.
KAZA TESPİT TUTANAĞINA İTİRAZ SIKÇA SORULAN SORULAR
KAZA TESPİT TUTANAĞININ DELİL NİTELİĞİ NEDİR?
Kaza tespit tutanağı aksi ispat edilinceye kadar geçerli delil vasfını haiz olup, kesin delil teşkil etmemektedir. Bu bakımdan açılacak maddi ve manevi tazminat davalarında kaza tespit tutanağının aksi her türlü delille ispat edilebilecektir.
KAZA TESPİT TUTANAĞINA KARŞI İPTAL DAVASI AÇILABİLİR Mİ?
İlgili düzenlemelerde kaza tespit tutanağının iptali veya kusursuzluğun tespiti için bağımsız bir dava yolu düzenlenmemiştir. Genel mahkemelerde böyle bir dava açılması durumunda ise HMK m. 114/1-h uyarınca hukuki yarar yokluğundan davanın usulden reddine karar verilecektir.
KAZA TESPİT TUTANAĞININ İDARİ İŞLEM NİTELİĞİ NEDİR?
Kaza tespit tutanakları tek başına idari işlem niteliğinde olmadıkları için idare mahkemelerinde iptal davasına konu edilemezler. Kaza tespit tutanaklarının denetimi adli yargı mercileri tarafından yapılır.
SBM KUSUR ORANINA İTİRAZ EDİLEBİLİR Mİ?
Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi tarafından yapılacak kusur tespiti mahkemeleri bağlamaz. Bu bakımdan mahkemeler tarafından uzman bilirkişilerden denetime elverişli kusur raporu alınarak suretiyle ilgili uyuşmazlıklar çözümlenebilir.