Anonim şirketin tahvil ihracı hem şirketler hukuku hem de sermaye piyasası hukuku bakımından önemli bir konudur. Anonim şirketin tahvil ihracı konusunun net bir şekilde ortaya konulması ise tahvilin, tahvilin borçlanma aracı olup olmadığının, kimlerin tahvil ihraç edebileceğinin, tahvilin nasıl ihraç edilebileceğinin, tahvilin hangi amaçla ihraç edildiğinin, tahvil vadesinin ne kadar olabileceğinin, tahvilin hangi şekillerde ihraç edilebileceğinin ve tahvil ihraç şartlarının kim tarafından belirlendiğinin açıklanmasına bağlıdır.
TAHVİL NEDİR?
Anonim şirketin tahvil ihracı açıklanmadan önce tahvilin (özel sektör tahvilinin) açıklanması gereklidir. Tahvile ilişkin tanıma Borçlanma Araçları Tebliği (VII-128.8 Tebliği) md. 3/1-m’de yer verilmiştir. Burada tahvil, ihraççıların VII-128.8 Tebliği hükümlerine göre borçlu sıfatıyla düzenleyip sattıkları ve nominal değerinin vade tarihinde veya vade tarihine kadar taksitler hâlinde yatırımcıya geri ödenmesi taahhüdünü içeren, vadesi 365 gün veya daha uzun olan borçlanma aracı olarak tanımlanmıştır.
TAHVİL BORÇLANMA ARACI MIDIR?
Borçlanma araçları, VII-128.8 Tebliği md. 3/1-c’de sınırlı olmayacak bir şekilde sayılmıştır. Burada, ihraççıların borçlu sıfatıyla düzenleyerek ihraç ettikleri tahvil, paya dönüştürülebilir tahvil, değiştirilebilir tahvil, bono, kıymetli maden bonosu ve VII-128.8 Tebliği md. 34 çerçevesinde niteliği itibariyle borçlanma aracı olduğu Sermaye Piyasası Kurulu (SPKr) tarafından kabul edilecek diğer sermaye piyasası araçlarının borçlanma aracı oldukları ifade edilmiştir. Buradan hareketle tahvilin de bir borçlanma aracı türü olduğu söylenebilir.
İHRAÇ NEDİR?
Anonim şirketin tahvil ihracı bakımından ihracın da açıklığa kavuşturulması gereklidir. İhraç Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) md. 3/1-ğ’de sermaye piyasası araçlarının ihraççılar tarafından çıkarılıp, halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışı şeklinde ifade edilmiştir. Buradaki satış ise halka arz edilmek suretiyle veya halka arz edilmeksizin tahsisli olarak ya da nitelikli yatırımcılara satış şeklinde gerçekleşebilir (Sermaye Piyasası Araçlarının Satışı Tebliği (II-5.2 Tebliği) md. 6/1; VII-128.8 Tebliği md. 4/1). Ayrıca SPKr’nın ilgili düzenlemelerinde aksine bir hüküm bulunmaması kaydıyla söz konusu satış şekilleri bir arada da kullanılabilir (II-5.2 Tebliği md. 6/2).
İHRAÇÇI KİMDİR? TAHVİLİ KİM İHRAÇ EDEBİLİR?
İhraççı, borçlanma araçlarını ihraç eden, ihraç etmek üzere SPKr’ya başvuruda bulunan veya borçlanma araçları halka arz edilen tüzel kişilerdir (VII-128.8 Tebliği md. 3/1-g). Borçlanma araçlarını ihraç edebilecek tüzel kişilerse anonim şirketlerdir (VII-128.8 Tebliği md. 3/1-k). Buradan hareketle, tahviller bakımından ihraççının; tahvili ihraç eden, ihraç etmek üzere SPKr’ya başvuruda bulunan veya tahvili halka arz edilen anonim şirket olduğu söylenebilir.
TAHVİL NASIL İHRAÇ EDİLİR?
Sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın elektronik ortamda kayden ihracı esastır. SPKr, kayden ihraç edilecek sermaye piyasası araçlarını ve kayden izlenecek hakları belirlemekte, türleri ve ihraççıları itibarıyla kaydileştirmesine, kayıtların tutulmasına ve üyelik şartlarını kaybeden ihraççıların paylarının kayden izlenmesinin sona erdirilmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir (SPKn md. 13/1).
Kaydi sermaye piyasası araçlarına ilişkin haklar, Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketi (MKK) tarafından izlenmektedir. Kayıtlar, MKK tarafından oluşturulan elektronik ortamda (Merkezi Kaydi Sistem (MKS)), bu kuruluşun üyeleri tarafından tutulmaktadır (SPKn md. 13/3).
VII-128.8 Tebliği md. 8/1’de yurt içinde ihraç edilecek borçlanma araçlarının, VII-128.8 Tebliği md. 8/2’de ise yurt dışında ihraç edilecek borçlanma araçlarının MKK nezdinde elektronik ortamda kayden ihracının ve bunlara ilişkin hakların izlenmesinin zorunlu olduğu düzenlenmiştir. Dolayısıyla, anonim şirketin tahvil ihracı bakımından ihraç edilecek tahvillerin elektronik ortamda kayden ihracının ve bunlara ilişkin hakların izlenmesinin MKK nezdinde yapılacağı söylenebilir.
ANONİM ŞİRKET HANGİ AMAÇLA TAHVİL İHRAÇ EDER?
Anonim şirketin tahvil ihracı temel olarak ödünç para bulunması amacına dayanır. Böylece yatırımcılardan elde edilen tutarlar bir araya getirilerek anonim şirketin fon ihtiyacı karşılanır.
TAHVİLİN VADESİ NE KADAR OLABİLİR?
Anonim şirket tarafından ihraç edilen tahvilin vadesi 365 gün veya daha uzun olabilir. Tahvil vadesi asgari 365 gün olarak belirlendiği için bundan daha kısa süreli (örneğin altı ay) bir tahvil ihracı yapılamaz. Ancak anonim şirket bu süreden daha kısa vadeli bir borçlanma aracı ihraç etmek istiyorsa bu durumda bonoyu tercih edebilir.
TAHVİL HANGİ ŞEKİLLERDE İHRAÇ EDİLEBİLİR?
Tahvil; iskontolu, primli ve/veya kupon ödemeli olarak ihraç edilebilir (VII-128.8 Tebliği md. 14/1). Bununla birlikte ihraççı, esas sözleşmelerinde veya varsa özel mevzuatlarında hüküm bulunmak şartıyla tahvil sahiplerine kârdan pay da verebilir (VII-128.8 Tebliği md. 16/1).
Tahviller karşılığında kâr payı verilecekse kâr payının belirlenmesinde üç farklı yöntem esas alınabilir. Bunlardan birincisi, faiz ve buna ek olarak kârdan pay verilmesidir. İkincisi, kâr payının faizden daha az olması hâlinde faiz ödenmesi, faiz getirisine eşit veya daha fazla kâr payı tahakkuk etmişse kâr payı ödenmesidir. Üçüncüsü ise faiz öngörülmeksizin kârdan pay verilmesidir (VII-128.8 Tebliği md. 16).
ANONİM ŞİRKETİN TAHVİL İHRACI ŞARTLARINI KİM BELİRLER?
Anonim şirketin tahvil ihracı durumunda tahvillere ödenecek faiz oranı ile ödeme şartlarına ilişkin şartlar ihraççı anonim şirket tarafından belirlenir. Söz konusu unsurlarda, kanuni zorunluluklar ve fiili imkânsızlıklar saklı kalmak kaydıyla değişiklik yapılamaz (VII-128.8 Tebliği md. 14/2).