Paya dönüştürülebilir tahvil ihracı anonim şirketlerin finansman ihtiyaçlarının karşılanması bakımından önemli bir yoldur. Hem şirketler hukuku hem de sermaye piyasası hukukuyla ilgili olan paya dönüştürülebilir tahvil ihracı konusunun net bir şekilde ortaya konulması, paya dönüştürülebilir tahvilin, paya dönüştürülebilir tahvil ihracını kimlerin yapabileceğinin, paya dönüştürülebilir tahvilin nasıl ihraç edilebileceğinin, paya dönüştürülebilir tahvilin hangi hakları sağladığının, paya dönüştürülebilir tahvilin vadesinin, şirketlerin ve yatırımcıların paya dönüştürülebilir tahvil ihracını tercih etme nedenlerinin ve paya dönüştürülebilir tahvil ihracı sonrasında pay fiyatını etkileyen işlemler olması durumunun açıklanmasına bağlıdır.
PAYA DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİR TAHVİL NEDİR?
Paya dönüştürülebilir tahvile ilişkin tanıma Borçlanma Araçları Tebliği (VII-128.8 Tebliği) md. 3/1-l’de yer verilmiştir. Burada paya dönüştürülebilir tahvil, ihraççı ortaklığın sermaye artırımı suretiyle çıkaracağı paylara veya izahname ya da ihraç belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde temin edilecek ihraççı paylarına dönüştürme hakkı veren araç olarak tanımlanmıştır.
PAYA DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİR TAHVİL BORÇLANMA ARACI MIDIR?
Borçlanma araçları, VII-128.8 Tebliği md. 3/1-c’de sınırlı olmayacak bir şekilde sayılmıştır. Burada, ihraççıların borçlu sıfatıyla düzenleyerek ihraç ettikleri tahvil, paya dönüştürülebilir tahvil, değiştirilebilir tahvil, bono, kıymetli maden bonosu ve VII-128.8 Tebliği md. 34 çerçevesinde niteliği itibariyle borçlanma aracı olduğu Sermaye Piyasası Kurulu (SPKr) tarafından kabul edilecek diğer sermaye piyasası araçlarının borçlanma aracı oldukları ifade edilmiştir. Dolayısıyla, paya dönüştürülebilir tahvil de borçlanma aracı türleri arasındadır.
PAYA DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİR TAHVİL İHRACINI KİM YAPABİLİR?
İhraç, Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) md. 3/1-ğ’de sermaye piyasası araçlarının ihraççılar tarafından çıkarılıp, halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışı şeklinde ifade edilmiştir. Buradaki satış, halka arz edilmek suretiyle veya halka arz edilmeksizin tahsisli olarak ya da nitelikli yatırımcılara satış şeklinde gerçekleşebilir (Sermaye Piyasası Araçlarının Satışı Tebliği (II-5.2 Tebliği) md. 6/1; VII-128.8 Tebliği md. 4/1). Ayrıca SPKr’nın ilgili düzenlemelerinde aksine bir hüküm bulunmaması kaydıyla söz konusu satış şekilleri bir arada da kullanılabilir (II-5.2 Tebliği md. 6/2).
İhraççı ise borçlanma araçlarını ihraç eden, ihraç etmek üzere SPKr’ya başvuruda bulunan veya borçlanma araçları halka arz edilen tüzel kişilerdir (VII-128.8 Tebliği md. 3/1-g). Borçlanma aracı ihraç edebilecek tüzel kişilerse anonim şirketlerdir (VII-128.8 Tebliği md. 3/1-k). Buradan hareketle, paya dönüştürülebilir tahvil bakımından ihraççının; paya dönüştürülebilir tahvili ihraç eden, ihraç etmek üzere SPKr’ya başvuruda bulunan veya paya dönüştürülebilir tahvili halka arz edilen anonim şirket olduğu anlaşılmaktadır.
PAYA DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİR TAHVİL İHRACI NASIL YAPILABİLİR?
Sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın elektronik ortamda kayden ihracı esastır. SPKr, kayden ihraç edilecek sermaye piyasası araçlarını ve kayden izlenecek hakları belirlemekte, türleri ve ihraççıları itibarıyla kaydileştirmesine, kayıtların tutulmasına ve üyelik şartlarını kaybeden ihraççıların paylarının kayden izlenmesinin sona erdirilmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir (SPKn md. 13/1).
Kaydi sermaye piyasası araçlarına ilişkin haklar, Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketi (MKK) tarafından izlenmektedir. Kayıtlar, MKK tarafından oluşturulan elektronik ortamda (Merkezi Kaydi Sistem (MKS)), bu kuruluşun üyeleri tarafından tutulmaktadır (SPKn md. 13/3).
VII-128.8 Tebliği md. 8/1’de yurt içinde ihraç edilecek borçlanma araçlarının, VII-128.8 Tebliği md. 8/2’de ise yurt dışında ihraç edilecek borçlanma araçlarının MKK nezdinde elektronik ortamda kayden ihracının ve bunlara ilişkin hakların izlenmesinin zorunlu olduğu düzenlenmiştir. Dolayısıyla, ihraç edilecek paya dönüştürülebilir tahvillerin elektronik ortamda kayden ihracı ve bunlara ilişkin hakların izlenmesi MKK nezdinde yapılacaktır.
PAYA DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİR TAHVİL HANGİ HAKLARI SAĞLAR?
Paya dönüştürülebilir tahvil ihracı neticesinde anonim şirket ile yatırımcılar arasında alacak verecek ilişkisi kurulur. İhraç neticesinde yatırımcı bir alacak hakkı ve buna alternatif olarak bir dönüştürme hakkı elde eder. Dönüştürme hakkı kullanıldığındaysa pay sahipliği hakkı elde edilir. Böylece yatırımcılar ya anapara ve faizini alma hakkını ya da ihraç sırasında belirlenen esaslar ve şartlar dâhilinde paya dönüştürme hakkını seçimlik olarak kullanabilirler. Paya dönüştürme hakkını kullanan yatırımcıların pay sahibi olabilmeleri ise anonim şirketin muvafakatine bağlı değildir.
PAYA DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİR TAHVİLİN VADESİ NE KADAR OLABİLİR?
Paya dönüştürülebilir tahvilin vadesi 365 günden az olamaz. Zira bu araç vade başlangıç tarihinden itibaren en erken 365 gün sonra paya dönüştürülebilir. Paya dönüştürülmesi, nominal değer üzerinden gerçekleşir. İzahnamede veya ihraç belgesinde belirtilmesi kaydıyla dönüştürme tarihinde ödenecek olan faiz tutarı da nominal değere eklenerek dönüştürme işlemine tâbi tutulabilir. Dönüştürme gününe kadar işlemiş faizlerse paya dönüştürülebilir tahvil sahiplerine nakden ödenir. Ortaklık yükümlülüklerini tam olarak yerine getirmesine rağmen dönüştürme hakkını kullanmayan paya dönüştürülebilir tahvil sahiplerinin dönüştürme hakları ortadan kalkar. Bu durumdaki paya dönüştürülebilir tahvil sahipleri anapara ve işlemiş faizini alırlar (VII-128.8 Tebliği md. 17).
Paya dönüştürülebilir tahviller, VII-128.8 Tebliği’nin ilgili hükümleri saklı kalmak kaydıyla, vade tarihinde veya vadeden önce paylara dönüştürülmek suretiyle itfa edilebilir. Bunlar, vade tarihinden önce bir itfa planına bağlı olarak, ortaklığın talebine bağlı olarak veya paya dönüştürülebilir tahvil sahibinin talebine bağlı olarak paya dönüştürülebilirler (VII-128.8 Tebliği md. 19).
ŞİRKETLERİN PAYA DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİR TAHVİL İHRACINI TERCİH ETME NEDENLERİ?
Şirketlerin paya dönüştürülebilir tahvil ihracını tercih etmeleri çeşitli nedenlere dayanabilir. Örneğin şirket yatırımcılara seçimlik dönüştürme hakkı vererek paya dönüştürülebilir tahvilleri daha cazip hâle getirmek isteyebilir. Bunun yanında yatırımcılar dönüştürme tarihinden önce pay sahibi olmaktan kaynaklanan risklere maruz kalmayacakları için daha düşük faize rağmen bu araçları tercih edebilirler ve bu da borçlanma maliyetini düşürmek isteyen şirketi bu aracı ihraç etmeye yönlendirebilir.
YATIRIMCILARIN PAYA DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİR TAHVİLİ TERCİH NEDENLERİ?
Paya dönüştürülebilir tahvilin yatırımcılar bakımından temel faydası, anapara ve faiz hakkı yanında ihraççı paylarına dönüştürmek bakımından seçimlik hak elde etmeleridir. Böylece dönüştürme hakkı kullanılırken ortaklığın durumunu tespit etmek daha kolay olduğu için yatırımcıların riskleri azalır. Ayrıca paya dönüştürülebilir tahvil ve bunun sağladığı dönüştürme hakkı yatırımcıları para değerinin düşmesine karşı da koruyabilir. Zira itfa tarihine kadar para değerinin düşmesi elde edilecek tutarın değerini düşürebilirken (örneğin adi tahvillerde) paya dönüştürülebilir tahvil sahipleri önceden belirlenmiş şartlarla ihraççı paylarını elde ederek bu riske karşı korunabilirler.
PAYA DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİR TAHVİL İHRACI SONRASINDA PAY FİYATINI ETKİLEYEN İŞLEMLER OLMASI
Paya dönüştürülebilir tahvil sahiplerine ellerinde bulundurdukları tahviller karşılığında verilecek paylar için esas alınacak fiyata dönüştürme fiyatı, dönüştürme sırasında paya dönüştürülebilir tahvilin nominal değeri karşılığında verilecek pay sayısına ise dönüştürme oranı denir (VII-128.8 Tebliği md. 18/1-2).
İhraç edilen paya dönüştürülebilir tahvillerin vadesi içerisinde sermaye artırımı, kâr payı ödemesi ve benzeri nedenlerle pay fiyatını etkileyen işlemler olması durumunda dönüştürme oranının belirlenmesinde düzeltilmiş fiyatlar esas alınır (VII-128.8 Tebliği md. 18/6). Bunlar dışındaki nedenlerle ortaklık pay senetlerinin değerinin artması ise dönüştürme oranını veya dönüştürme fiyatını etkilemez ve paya dönüştürülebilir tahvil sahipleri ihraç sırasında öngörülenden daha değerli pay senetleri elde edebilirler.
PAYA DÖNÜŞTÜRÜLEBİLİR TAHVİL İSKONTOLU İHRAÇ EDİLEBİLİR Mİ?
VII-128.8 Tebliği md. 17/3’te paya dönüştürülebilir tahvillerin faiz tutarının vade tarihinde ödeneceği kabul edilmiştir. Buradan, paya dönüştürülebilir tahvillerin iskontolu şekilde ihracının kabul edilmediği sonucuna ulaşılabilir.