Yupasslıların kanser ilaçlarına erişimi son günlerde sıklıkla gündeme gelmektedir. Bu konunun ayrıntılı bir şekilde ortaya konulması ise Yupassın ne olduğunun, Yupasslıların sağlık hizmetlerinden yararlanmasını sağlayan sözleşmenin, A/T ve T/A ibarelerinin ne anlama geldiğinin, T/A 11 belgesiyle sağlık hizmetlerine erişim hakkının, T/A 12 belgesiyle sağlık hizmetlerine erişim hakkının, Yupasslıların kanser ilaçlarına erişimi hususunda Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’nın görüşünün ve Yupasslıların kanser ilaçlarına erişimi hususunda verilmiş olan mahkeme kararlarının açıklanmasına bağlıdır. Bu yazımızda Almanya’da sigortalı olup Türkiye’de (bedeli ödenecek ilaçlar listesinde olmayan) kanser ilaçlarına erişmek isteyen Yupasslılar özelinde bir değerlendirme yapılacaktır.
Yupass Nedir?
Yupass, Yurtdışı Provizyon Aktivasyon ve Sağlık Sistemi’nin kısaltmasıdır. Yurt dışında sigortalı olup Türkiye’deki sağlık hizmetlerinden yararlanmak isteyen kişiler öncelikle Yupass numarası alırlar. Bunun için sigortalı oldukları ülkenin ilgili sigorta birimden her 6 ayda bir belge almaları ve bunu Türkiye’deki ikamet yeri Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’ne ibraz etmeleri gerekmektedir.
Yupasslıların Sağlık Hizmetlerinden Yararlanmasını Sağlayan Düzenleme
Yupasslıların kanser ilaçlarına erişimi hususunda ilişkin temel düzenleme, Türkiye Cumhuriyeti ile Federal Almanya Cumhuriyeti Arasında Sosyal Güvenlik Hakkında Sözleşme’dir (bundan sonra Uluslararası Sözleşme olarak anılacaktır). Ayrıntılı hükümlere yer verilmiş olan bu sözleşme akit taraf sigortalılarına geniş kapsamlı haklar tanımaktadır.
Uluslararası sözleşme gereğince akit taraflardan birisinin ülkesinde oturan, diğer akit tarafın vatandaşları, mevzuatı uygulanan akit tarafın vatandaşları ile eşit sayılacaklardır (Uluslararası Sözleşme’nin 4. maddesinin 1. fıkrasının a bendi).
Bir akit tarafın, yardım hakkının doğmasını veya para yardımlarının yapılmasını, bu taraf ülkesinde ikamet etme şartına bağlı kılan mevzuatı, 4. maddede belirtilen ve diğer akit taraf ülkesinde ikamet eden kimseler hakkında uygulanmayacaktır (Uluslararası Sözleşme’nin 4a maddesi).
Uluslararası sözleşmenin 4a maddesi, ikametgahını sigorta vakasının zuhurundan sonra diğer akit taraf ülkesine nakleden, ancak ikametgahını nakletmesine yetkili sigorta mercii tarafından daha önce muvafakat edilmiş bulunan bir kimse için de geçerlidir (Uluslararası Sözleşme’nin 12. maddesinin 1. fıkrasının a bendi).
Uluslararası sözleşmenin 4a maddesi, sigorta vakası, geçici olarak diğer akit taraf ülkesinde ikamet ettiği sırada vuku bulan ve durumu itibariyle kendisine derhal yardım yapılması gereken bir kimse için de geçerlidir (Uluslararası Sözleşme’nin 12. maddesinin 1. fıkrasının b bendi).
Uluslararası sözleşmenin 4a maddesi, sigorta vakası, sigortadan ayrıldıktan sonra vuku bulan ve kendisine teklif edilen bir işe başlamak üzere diğer akit taraf ülkesine giden bir kimse için de geçerlidir (Uluslararası Sözleşme’nin 12. maddesinin 1. fıkrasının c bendi).
Akit taraflardan birinin mevzuatına göre gelir veya aylık almakta olan veya gelir veya aylık bağlanması isteğinde bulunan bir kimse diğer akit taraf ülkesinde ikamet ediyorsa, bu kimsenin hastalık sigortası bakımından hak ve vecibeleri, gelir veya aylık almak hakkına sahip olduğu akit taraf mevzuatına göre, bu akit taraf ülkesinde ikamet ediyormuş gibi cari olur. Bu kimsenin geçici olarak diğer akit taraf ülkesinde ikameti halinde, 12. madde hükmü uygulanır (Uluslararası Sözleşme’nin 14. maddesinin 1. fıkrası).
Her iki akit tarafın mevzuatına göre aylık veya gelir alan veya aylık veya gelir bağlanması için başvuruda bulunmuş olan bir kimse hakkında, ülkesinde ikamet ettiği akit tarafın hastalık sigortasına ilişkin mevzuatı uygulanır ve bu kimsenin geçici olarak diğer akit taraf ülkesinde ikameti sırasında 12. madde hükümleri aynen geçerli olur (Uluslararası Sözleşme’nin 14. maddesinin 3. fıkrası).
A/T ve T/A İbareleri Ne Anlama Gelmektedir?
Uluslararası sözleşmenin uygulanmasında kullanılmak üzere Türkçe ve Almanca olmak üzere formüler ihdas edilmiştir. Sağlık ve mevzuat tayini alanında kullanılan formülerlerden SGK tarafından düzenlenecek formülerlerin rumuzunda “A/T”, Almanya sağlık sigortası kurumları tarafından düzenlenen formülerin rumuzunda ise “T/A” ibaresi yer almaktadır.
Uluslararası Sözleşmenin Uygulanmasına İlişkin Yönerge Hangisidir?
Uluslararası Sözleşme’nin uygulanması hususunda SGK tarafından 19/03/2021 tarihli ve 2021/6 numaralı genelge yayımlanmıştır. Yupasslıların kanser ilaçlarına erişimi hususunda sürecin takibi ve uyuşmazlıkların giderilmesi bakımından söz konusu yönerge yol göstericidir.
T/A 11 Belgesiyle Sağlık Hizmetlerine Erişim Hakkı
Bir işin icrası için işvereni tarafından Almanya’dan Türkiye’ye geçici görevli olarak gönderilen sigortalı ile beraberindeki aile bireyleri için T/A 11 Belgesi düzenlenir. Böylece Almanya sigortalılarının geçici görevli olarak Türkiye’de bulunduğu sırada kendisi ve beraberindeki aile bireyleri, Almanya yetkili kurumu adına Türk mevzuatının öngördüğü sağlık hizmetlerinin tamamından yararlanabilirler. Almanya sigortalılarının, SGK mevzuatının öngördüğü sağlık hizmetlerinden yararlanabilmeleri için Almanya yetkili kurumu tarafından düzenlenmiş T/A 11 formüleri ile ilk müracaatlarını en yakın SGİM/SGM’ye yapmaları gerekmektedir.
T/A 11 formülerinde, düzenleyen Almanya yetkili kurumunun adı ve adresi yazılır. Almanya sigortalıları Yupass kapsamında bulunduğundan, T/A 11 formüleri ile gelen ve sisteme ilk defa kaydolan kişilere ilgili SGİM/SGM tarafından Yupassta tescil kaydı açılarak Yupass numarası verilir. Sağlık yardım formülerinin belirtilen tarih aralığındaki süreye göre sigortalı ve aile bireyleri için Yupass hak sahipliği ekranında aktivasyon açılacaktır.
Yupass numarası bulunan kişilerin daha sonraki başvurularında mevcut tescilleri üzerinden yeni T/A 11 formülerindeki süre kadar hak sahipliği ekranından aktivasyonları açılacaktır. Almanya sigortalıları, Yupass numarası ile kimlik veya pasaportlarını SGK’nın anlaşmalı olduğu sağlık hizmet sunucularına ibraz etmek kaydıyla sağlık yardımlarından faydalanırlar. T/A 11 formülerine kaydedilecek ve sağlık yardımına hak sahibi olacak kişilerin tespiti ile yardımların süresi Almanya mevzuatına göre, yardımların kapsamı ve ifa şekli ise SGK mevzuatına göre belirlenir.
T/A 12 Belgesiyle Sağlık Hizmetlerine Erişim Hakkı
Çalıştığı ülkede tedavi görmekte iken ikametini diğer ülkeye naklettiren sigortalı ve aile bireyleri için T/A 12 belgesi düzenlenir. Sağlık durumu nedeniyle gerekli tedaviyi görmek üzere, yetkili kurum tarafından diğer akit taraf ülkesine gitmesine izin verilen veya verilecek olan bir kişinin yetkili kurum nam ve hesabına olmak üzere geçici ikamet ettiği veya devamlı ikamet ettiği ülkedeki kurumun mevzuatına göre bu kurumun sigortalısı gibi sağlık yardımlarını talep etme hakkı bulunmaktadır.
Almanya’da tedavisi devam etmekte iken Türkiye’ye dönen Almanya sigortalıları ve bunların bakmakla yükümlü olduğu aile bireyleri sağlık yardımlarından Almanya adına Türkiye’de yararlanmaya devam ederler. Bu kişilerin, SGK mevzuatının öngördüğü sağlık hizmetlerini alabilmeleri için Almanya yetkili kurumu tarafından düzenlenmiş ve sağlık yardım hakkı süresi kaydedilmiş olan T/A 12 formüleri ile ilk müracaatlarını en yakın SGİM/SGM’ye yapmaları gerekmektedir.
Almanya sigortalılarının işlemleri Yupass kapsamında bulunduğundan, T/A 12 formüleri ile gelen ve sisteme ilk defa kaydolan kişilere ilgili SGİM/SGM tarafından Yupassta tescil kaydı açılarak Yupass numarası verilir. Sadece T/A 12 formülerinde belirtilen sigortalı ve aile bireyleri Yupass programına kaydedilir. T/A 12 formülerinde belirtilen tarih aralığındaki süreye göre sigortalı ve aile bireyleri için Yupass hak sahipliği ekranında aktivasyon açılır. Bu kişilerin daha sonraki başvurularında mevcut tescilleri üzerinden ibraz edecekleri yeni formülerdeki süre kadar hak sahipliği ekranından aktivasyonları açılır.
Yupasslıların Kanser İlaçlarına Erişimi Hususunda Mahkeme Kararı
Yupasslıların kanser ilaçlarına erişimi ile ilgili (bedeli ödenecek ilaçlar listesinde olmayan bir ilaca ilişkin) bir uyuşmazlıkta mahkeme tarafından ilgili sosyal güvenlik merkezinden davacının, Türkiye’de devlet hastanelerinde veya kamuya ait diğer hastanelerde sağlık hizmetini veya ilaç ücretlerini ücretsiz alıp alamadığı, bu kapsamda Türkiye’de genel sağlık sigortalısı olan bir kişiden farkı olup olmadığı konusunda bilgi verilmesi istenmiştir.
Kurum ise Yupass numarası üzerinden yapılan müstehaklık sorgulamasında kişinin “Yurtdışı Anlaşmalı Emekli Sigortalılar” kapsamında olduğunun tespit edildiği ve bu kapsamda olan kişilerin Türkiye’deki Genel Sağlık Sigortalısı (GSS) olan bir kişiden sağlık hizmetlerinden yararlanma noktasında herhangi bir farkının bulunmadığı cevabını vermiştir. Bunun neticesinde diğer şartlar (alınan bilirkişi raporunda ilgili ilacın kullanılmasının hayati önemi haiz ve bilimsel verilere uygun olduğu vb. tespit edilmiştir) da bulunduğu için davacı tarafından açılan davanın kabulüne karar verilmiştir.